“Trong tranh chấp hợp đồng, khó nhất nhiều khi không phải là tìm điều luật để viện dẫn, mà là đặt đúng câu hỏi đầu tiên.” — Tác giả Lương Vĩnh Kim mở đầu cuốn sách mới nhất của mình bằng nhận định ấy, và toàn bộ 456 trang sau đó là câu trả lời.
Một cuốn sách về phương pháp, không phải giáo trình
“Ba giai đoạn hợp đồng — Giao kết, thực hiện, sửa đổi & chấm dứt theo pháp luật Việt Nam” (NXB Lao Động, 2026) không liệt kê lại các điều luật. Sách đề xuất một kỷ luật lập luận: mọi hồ sơ hợp đồng phải được đọc theo đúng ba giai đoạn của đời sống hợp đồng — (1) giao kết: đã có hợp đồng chưa, có hiệu lực hay vô hiệu; (2) thực hiện: nghĩa vụ nào phát sinh, ai vi phạm, chế tài gì; (3) sửa đổi – hủy bỏ – chấm dứt: hợp đồng thay đổi hay kết thúc trên căn cứ nào. Với tác giả, hợp đồng là “một tiến trình pháp lý, không phải một tờ giấy”.
Chống hai sai lầm đối xứng
Cuốn sách nhắm thẳng vào hai thói quen xét xử nguy hiểm. Thứ nhất là dùng “vô hiệu” như câu trả lời quá sớm — lấy vi phạm nghĩa vụ xảy ra sau giao kết để tuyên vô hiệu cả hợp đồng. Tác giả gọi đó là “một sự đảo ngược thời gian pháp lý” và nhấn mạnh nguyên tắc kiểm soát xuyên suốt: vô hiệu của hợp đồng gốc chỉ được đặt trên căn cứ thuộc giai đoạn giao kết. Thứ hai là sai lầm ngược lại: phủ nhận hợp đồng một cách máy móc chỉ vì thiếu sót hình thức — thiếu chữ ký, thiếu công chứng.
“Tranh chấp hợp đồng sẽ bớt bị kéo vào một lối mòn nguy hiểm: thấy khó thì tuyên vô hiệu.” (tr.59)
20 án lệ Việt Nam làm xương sống
Điểm quý của sách là mọi lập luận đều được định vị bằng án lệ Việt Nam — từ Án lệ 07/2016/AL (công nhận hợp đồng dù bên mua chưa ký, dựa trên tổng thể chứng cứ), Án lệ 09/2016/AL (vi phạm hợp đồng không làm hợp đồng vô hiệu, và cách “tách từng khoản tiền, mỗi khoản một căn cứ”), đến Án lệ 55/2022/AL về cứu hiệu lực khi vi phạm hình thức theo Điều 129 BLDS, và Án lệ 79/2025/AL mới nhất về tính độc lập của hợp đồng đặt cọc. Cuối sách có mục tra cứu ngược theo điều luật và theo 20 án lệ — rất tiện khi cần tìm nhanh giữa chừng một hồ sơ.
Viết cho người phải ra quyết định
Mỗi chương đều khép lại bằng ba mục lặp lại như một nghi thức: mẫu câu lập luận bản án, sai lầm xét xử cần tránh, và câu hỏi thẩm phán cần tự đặt ra trước khi quyết định. Bởi vậy sách hữu ích trước hết cho thẩm phán, luật sư, kiểm sát viên; nhưng người soạn thảo hợp đồng doanh nghiệp cũng sẽ tìm thấy ở đây danh sách những điểm nhỏ hay gây tranh chấp — như lời tác giả, “đọc tranh chấp tương lai để viết hợp đồng hôm nay rõ hơn”.
“Sự ổn định của hợp đồng không có nghĩa bỏ qua vi phạm; nó có nghĩa xử lý vi phạm bằng hậu quả đúng.” (tr.62)
Thông tin sách: Ba giai đoạn hợp đồng — Lương Vĩnh Kim, NXB Lao Động 2026, 456 trang, khổ 17×25cm. Có đủ ba định dạng: sách in, ebook đọc online và bản xem thử miễn phí tại LVK.VN.